Banaz’ın 10 kilometre güneyinde bulunan Ahat köyündeki Akmonia, “Yukarı şehir” ile Ahat’ın üzerinde yer aldığı “Aşağı şehir”den oluşmaktadır. Kesin tarihi belli olmamakla birlikte Akmonia’nın M.Ö. 9. yüzyılda Frig beyleri ya da Lydia Kralı Manes’in oğlu Akmon tarafından kurulduğu tahmin edilmektedir. Özellikle M.Ö. 3. yüzyılda önem kazanan kentin öncesi hakkı nda da yeterli bilgi bulunmamaktadır.

Frigya’nın güneybatı sınırında, Lydia bölgesine beş kilometre uzaklıkta bulunan kent, Lydia Krallığı’nın başkenti Sardeis’ten Susa’ya uzanan Kral Yolu’nun üzerinde yer almaktaydı. Ön yüzünde kanatları açık şimşek ve meander motişi sikkeler, Akmonia’nın para basma hakkını ilk elde eden bir kent olduğunu göstermektedir. Tiyatrosu, odeonu, jimnastik salonu, hamamları ve mozaikleriyle yörenin arkeolojik açıdan oldukça önemli bu kentteki bir kaçak kazının ardından, kurtarma kazısı yapılmıştır. İki buçuk aylık çalışma döneminden sonra 270 metrekare boyutlarında mozaikle kaplı bir yapı ortaya çıkarılmıştır. Spor salonu olduğu anlaşılan yapının apsis kısmında, tabanda simetrik olarak sağ ve solda fians Tanrıçası Tykhe, ortadaki sahnede ise voleybol, güreş ve boks yapan çıplak gençlerin betimlendiği mozağin kaplaması bulunmuştur. Genişliği 7.5 metre, uzunluğu 35 metrelik salonun geri kalan kısmında da lacivert ve beyaz renkte üçgen motişerin hâkim olduğu mozaikler yer almaktadır.

Bunun bitiminde aynı renklerden yapılmış yıldız motişeri görülür. Mozaiğin devamı ise gün ışığına çıkmayı beklemektedir. ‹sa’dan Sonra (M.S.) 1. yüzyıla tarihlenen taban mozaiğinin üzerindeki yazıttan, Akmonia’da ‹skenderiye’den gelen sporcuların da katıldığı bir festivalin düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Üzerinde Tanrıça Tyhke betimlemesinin bulunduğu bir kısmı çalınıp sonradan bulunan ve büyük ölçüde tahrip edilen mozaiğin şimdilik Türkiye’nin tek yapıdaki yekpare en büyük mozaik alanı olduğu tahmin edilmektedir. Bu şehrin kurtarılabilen ve gün ışığına çıkarılabilen çeşitli harabeleri ve eserlerden bir kısmı Afyon ve Uşak müzelerinde sergilenmektedir.


AKMONYA (ACMONIA) ÖZET BİLGİ

• Kuruluşu ile ilgili iki bilgi var: M.Ö. 9. yüzyılda Frig beyleri ya da Lidya Kralı Manes’in oğlu Akmon kurdu

• Akmonya’nın tepede bir kalesi var.

• Kuzeydoğu uçtaki büyük tiyatrosu, 1800’lü yılların ortalarında görünür haldeydi, bugün tiyatronun çukurluğundan başka bir şey görünmüyor. 50 metre uzağında ikinci ve daha küçük bir tiyatro bulunuyor. Sahne temelleri, basamaklı birkaç oturma yeri ve bunlara giriş tüneli duruyor.

• Bizans dönemine ait mabetler yıllar önce seçilebilirken, bugün ortada yok.

• Tiyatronun 100 metre batısında darphane olması muhtemel büyük ve yanında küçük bir yapının temelleri var. Bir kentin darphanesinin olması, onun önemini gösteriyor.

• Kentin akropolü dışında aşağılardaki şehir ve kenar mahallelerinin nerelerde olduğu biliniyor.

• Ahat Köyü korusu içinde Akmonya şehri zamanından kalma bağ omçaları ve güller var. Bu da buranın zamanında bağlık ve gül bahçesi olduğunu gösteriyor.

• Akmonya şehrine giden çeşitli yollar var. Bunların arasında iki kral yolu bulunuyor.

• Akmonya’daki mozaikler M.Ö. 1. yüzyılla M.S. 1. yüzyılda tarihleniyor. Zaten kentin en parlak dönemi bu aralık. Çevrede Akmonya paraları dışında, yakınındaki Ahameia’nın (Dinar) ve başka kentlerin sikkeleri bulundu.

• Kentin geçmişini yansıtan pek çok eser, kitabeler, taşlar, sütun başları, gövdeleri Ahat Köyü’nden evlerin yapımında kullanılmış.

• İlçe merkezine 7 km. uzaklıkta Ahat Köyü’ndedir.